26-08-09

SENSATIONS OF THE MOMENT


cytwombly2

Hoe ik genoten heb van deze tentoonstelling. Een heel universum werd aan mij opnieuw geopenbaard. Ik kende het werk van Cy Twombly niet goed, dacht zelfs dat ik er niet zo van hield. Voortaan staat hij voor mij op een zelfde eenzame hoogte als Anselm Kiefer.

15-07-09

A LA RECHERCHE DE SOPHIE CALLE

katja stonewood,paleis voor schone kunsten,biografie,verhalen,originaliteit,authenticite,zomer,brussel,14 juli,autobiografie,sophie calle,verwondering,bewondering,parijs,new york,kunst,schrijven

Sophie Calle houdt van verhalen. Haar hele leven en haar kunstwerk, een echt werk, is een doorlopend verhaal. Elk detail van haar werk is een verhaal. Val haar niet lastig als je geen verhaal kent. Zij richtte bovenop de Eiffeltoren een slaapkamer in en iedereen die een verhaal van minstens vijf minuten in zijn of haar lijf had dat enigszins boeiend was, mocht net zo lang bij haar blijven. Als het vreselijk boeiend was mocht de uitverkorene zelfs zeven minuten blijven. Iemand die niets had te vertellen en alleen maar een nieuwsgierig kijkje wilde nemen mocht niet bij haar binnen in haar Eiffeltorenslaapkamer.


In New York liep ik haar net niet tegen het lijf, maar het had gekund, ik was op zoek naar een bed, en zij had een telefooncel (en een bed, ze had veel bedden, denk ik). 

Sophie Calle maakt 'gebruik' van een biechtstoel. Tot mijn dertiende was ik gelovig, katholiek, ging ik te  biechten en ontving ik uw bloed en uw lichaam in een stukje heel erg wit brood.

Nadien zat ik met mijn vriendjes landsschapsverdeling te spelen. Wij  dertienjarigen hadden om een of andere reden allemaal gevaarlijke messen op zak. Je moest op het kerkhof achter de kerk een stuk grond zien te bemachtigen in een vierkant van ongeveer twintig vierkante centimeter (ik ben geen goede landmeter).

Katja Stonewood heeft plaats genomen in de biechtstoel van Sophie Calle en nadien, buiten in het zonovergoten Warandepark, heeft ze gedaan alsof ze mij haar zonden opbiechtte, maar niet echt. Het was alsof. Van Sophie Calle's wereld kun je je afvragen of hij eveneens alsof is.

Sophie Calle is geobsedeerd door de dood, door kerkhoven, door begrafenisrituelen. Na de dood van haar moeder bracht ze sommige van haar juwelen en een foto (van haar moeder) naar de Noordpool. Sophie's moeder was er nooit naartoe kunnen gaan, maar nu zorgde de dochter ervoor dat dierbare bijna-relikwieën daar ceremonieel werden weggeborgen, als in een hokje op een moderne begrafenisplaats, maar dan wel helemaal tegenovergesteld aan dat soort instituties. Gehoopt wordt dat de kostbare diamant nooit wordt gevonden. Meteen werd ook duidelijk hoe weinig nog overblijft van die Noordpool. Hoe weinig nog overblijft van de toekomst van de aarde (of van mensen zoals Sophie Calle en jij en ik).

Ik heb Sophie Calle altijd een aantrekkelijke, mysterieuze vrouw gevonden. Ze mag honderd, tweehonderd worden, of ouder... 

Ik was eens in New York met vier vriendinnen, en daar hebben we met zijn vijven - voor het eerst vol verbazing en verwondering - staan kijken naar een agenda, naar foto’s in hotelkamers, naar spionage, naar ongehoorde dingen die een zekere Sophie Calle deed. Zo schandalig dat ik mij er niet meer kon van loskoppelen, als je dat zo mag noemen als het over psychische en estethische processen gaat.

Sophie Calle heeft me meer doen lachen dan om het even wie (met uitzondering van Jorge Luis Borges en the Marx Brothers).

Sophie Calle is een fictief personage van Paul Auster.

Later vraagt ze aan Auster om een echt personage te mogen worden en opdrachten uit te voeren. Auster schrikt terug voor de verstrekkende gevolgen van die vraag. Hij draagt haar niets op. Maar zou zij van New York een aangenamere stad kunnen maken? Sophie doet het. Je kunt het lezen in het ‘Gotham Handbook’.

De dochter van Paul Auster heet Sophie, maakt platen en speelt in (zijn) films.

Een van Sophie Calle’s mooiste verhalen vind ik haar relaas over haar treinreis van Moskou naar Vladivostok, met een zekere Anatoli. Acht koffers, waarvan zes met voedingswaren en vodka gevuld. Anatoli noemde haar, dank zij een mistverstand, Saphir.

Ik houd van Sophie Calle om deze en andere, toevallige redenen. Ik zou graag hebben dat zij me zou zeggen wat ik moet doen. Dat zij mijn meesteres zou worden, in zekere zin. Maar iemand die even fijngevoelig is als zij, mag ook mijn meesteres zijn. Ik kan niet tegen pijn en ik wil door niemand in de steek worden gelaten. Bovendien wil ik mezelf blijven en iedereen die ik liefheb blijven liefhebben.

sophie-calle
 
Afbeeldingen:
Katja Stonewood in de biechtstoel van Sophie Calle (foto: Martin Pulaski)
Sophie Calle, catalogus Centre Pompidou, M'as tu vue. (foto copyright Sophie Calle).

25-08-08

LICHT EN PAPIER VAN WOLFGANG TILLMANS


wolfgang tillmans in hamburger bahnhof / subway seat

Dit is een beeld van Wolfgang Tillmans. In Berlijn in het onvolprezen Hamburger Bahnhof zag ik dit werk in zijn tentoonstelling 'Lighter'. Wolfgang Tillmans is een kunstenaar die bij de popcultuur wordt ingedeeld. Maar wat zegt zo'n categorie? Heel weinig. Tillmans maakt niet alleen maar foto's van jonge mensen uit de marge, maar werkt en denkt net zo goed abstract. Dat abstracte toont hij onder meer aan de hand van het materiaal dat hij gebruikt, bijvoorbeeld het fotopapier. Foto's zijn niet meer maar ook niet minder dan belicht papier.

Op het het eerste zicht zou je kunnen zeggen dat het beeld hierboven een afbeelding is van typische zitbanken in de Berlijnse U-bahn. Maar in werkelijkheid zijn het kleuren (licht) op papier. Het is materie. En als je het toch over afbeeldingen wilt hebben, kun je ook beweren dat dit een beeld van de oneindige ruimte is, met meer sterren dan de aarde zandkorrels telt. Overigens is de foto niet ingelijst maar doodgewoon met tape tegen de museummuur gekleefd. In een zaal van het museum staan een tiental glazen bakken waarin (soms uitvergrote) krantenartikels heel precies zijn uitgekozen. Daarin laat de kunstenaar als criticus de context zien waarin zijn werk ontstaat en gedijt.

Mijn gedicht 'Veelvuldig zijn de gedachten en de dingen' is een commentaar bij het werk van de zeer belangrijke kunstenaar Wolfgang Tillmans.

wolfgang tillmans in hamburger bahnhof : documents against creationism and other stupid lies


Foto's: Martin Pulaski.

05-07-08

MORT DE SARDANAPALE : DELACROIX


Delacroix_La_Mort_de_Sardanapale2

Het romantische en oriëntalistische werk van Eugène Delacroix, 'La mort de Sardanapale' was een van de 'inspiratiebronnen' voor het gedicht hieronder 'N'oublie pas que tu vas mourir II'. Ik plaats deze afbeelding hier als een visuele voetnoot, meer wil ik er niet mee vertellen.

08-10-07

JOSEPH BEUYS EN HET GEBRUIK VAN DE TELEVISIE





Joseph Beuys toont hoe je op een creatieve manier een televisietoestel kunt gebruiken. Het dient aanbeveling dit eerst uit te testen op een regenachtige zondagmiddag. Met dank aan Tintín en el Congo.

03-10-07

WANDELEND OVER PÈRE LACHAISE II


modigliani2

In Nice verkocht Modigliani enige werken aan rijke toeristen, maar slechts voor enkele francs per stuk.”

04-08-07

SCHMERZ / PAIN / PIJN


In Berlijn bezocht ik in het Hamburger Bahnhof – Museum für Gegenwart een tentoonstelling over pijn, ‘Schmerz’. In het Duits klinkt het tegelijk pijnlijk en troostend, je hoort in het woord de echo van de ‘compassio’. Ik vond deze tentoonstelling zo op mijn lijf geschreven – zelfs voor ik er nog maar iets van gezien had – dat ik er haast niet naartoe durfde. Als ik een artikel lees over een of andere ziekte, moet je weten, krijg ik die ziekte zelf bijna meteen, of op zijn minst de symptomen ervan. In het Museum für Gegenwart is er echter zoveel pijn te zien dat je die onmogelijk tijdens een - zelfs lang - mensenleven allemaal kan voelen. Op de affiche van Schmerz / Pain staat een detail van een van die vele kruisigingen van Francis Bacon. Op het werk uit 1965 heeft de Gekruisigde heel wat trekken van een beest, met name een varken. Bij Bacon roept de kruisiging van Christus immers vooral associaties op met het slachthuis. Op die wijze schildert hij zijn ‘Crucifixion’. Een beestige mens zit vast aan een bijna onzichtbaar kruis. Overigens zijn specialisten het niet eens over het aantal spijkers dat werd gebruikt om Jezus te kruisigen. Waren het er drie of vier? Op de tentoonstelling is zulke spijker te zien, geen echte natuurlijk, maar wel een die eeuwenlang ‘aanbeden’ werd. In de middeleeuwen en later nog waren de mensen zeer nieuwsgierig naar het lichaam van Christus, dat zoveel geleden had, maar dat ook goddelijk was. Want Christus is natuurlijk de zoon van God. Hij is mens geworden, zo staat geschreven, maar heeft hij ook organen, ingewanden? Er zijn heel wat afbeeldingen waarop Jezus te zien is met een opengesneden buik, waarin je zijn organen duidelijk kunt zien. Er bestaan ook beeldjes met een luikje in de buik. Dat kun je openklappen. Kijk, Jezus heeft inderdaad organen! Ongelovige Thomas is nu overtuigd van Jezus’ mens-zijn en van zijn pijn en lijden.
Nu moet je niet denken dat de hele pijntentoonstelling over het lijden van Christus gaat. Er is een schitterend werk te zien van Tiepolo. De reproductie ervan staat hieronder. Agatha’s borsten werden afgehakt. Degene die de gruweldaad heeft begaan staat naast haar, met het bebloede zwaard nog in de hand. Aan haar andere zijde bevindt zich een jongeman met een schaal waarop de afgehakte borsten. In de blik van Agatha lees je niet enkel pijn maar ook extase. Die verwevenheid van pijn en genot wordt in ‘Schmerz’ voortdurend benadrukt. Naast kunstwerken zijn er talloze gebruiksvoorwerpen uit de geneeskunde en vooral de chirurgie te zien.

Ik ben eerst naar de permanente collectie gaan kijken, maar alleen naar de zeer indrukwekkende installaties en doeken van Anselm Kiefer. Meest opvallend is het gigantische loden werk Census (Volkszählung) uit 1991, met de enorme grijze, loden boeken. Lood wordt toegeschreven aan Saturnus, de planeet van de rampspoed. De hoofdthema’s in de saturnische kunst van Anselm Kiefer zijn vernieling, oorlog en dood. Maar ook de afwezigheid van de goden, daarin beïnvloed door de poëzie van Hölderlin en Celan.

De rest van de tentoonstelling moet je gaan bekijken in het nabijgelegen Charité-ziekenhuis. Daar ben ik weggevlucht, omdat het er vooral om zieke organen ging, netjes gecatalogiseerd en in rekken achter vitrines gerangschikt. Eerst krijg je de hersens met de goed zichtbare tumoren, daarna de levers, door cirrose aangetast, de van het roken zwarte longen, de door artrose kromgetrokken voeten, enzovoort. Zoals ik al eerder schreef ben ik naar café Oranium gerend, om me daar met enkele Krusovices wat nieuwe moed in te drinken. De pijn echter is gebleven, nu weer eens hier, dan weer daar.

HET MARTELAARSCHAP VAN DE HEILIGE AGATHA


Agatha - Tiepolo


Dit 'Martelaarschap van de Heilige Agatha' is een werk van Giovanni Battista Tiepolo. Je kunt het gaan bekijken in de Gemäldegalerie in Berlijn. Er hangen Europese meesterwerken uit de 13de tot de 18de eeuw. Het werk van Tiepolo maakt nu echter deel uit van de tentoonstelling Schmerz / Pijn, waarop ik straks terugkom.

24-07-07

CINDY SHERMAN IS GEEN SEKSPOES


cindy sherman

In Berlijn heb ik goed geleefd, goed gegeten, veel gedronken, soms lange en heerlijke gesprekken gevoerd, lekker geslapen in mijn eenzame, rustige kamer, oude vrienden en oude Duitsers ontmoet – en vooral veel kunst gezien. In het Martin-Gropius Bau, een museum dat als gebouw al indrukwekkend is, bezocht ik een tentoonstelling van Cindy Sherman, een kunstenares waar ik soms wel eens mee dweep. Je kunt zonder moeite reproducties van haar werk op internet vinden. Ik houd vooral van haar vroeger werk, in de eerste plaats de Untitled Film Stills omdat ze zulke vreemde gevoelens oproepen. Stuk voor stuk doen ze aan films denken die je al gezien hebt, maar je beseft tegelijk ook dat het niet klopt, er is altijd een verschil, iets wat je belet je te verliezen in herinneringen of associaties. Toch voldoen de beelden aan je verlangen naar fictie. Ook Shermans Rear Screen Projections vind ik sterk. Het grote verschil met de Film Stills is dat ze in kleur zijn en veel groter. Toch hebben ze ook iets filmisch. Heel bekend is het beeld van de jonge vrouw die met de fiets aan de hand een drukke autosnelweg oversteekt.
Later werk spreekt me minder aan, of vind ik ronduit afschuwelijk: bijvoorbeeld de obscene anti-seksuele Sex Pictures en de werkelijk lelijke serie Clowns uit 2003-2004. In de art shop van het museum zag ik een boekje liggen van de oude Duane Michals, die daarin de draak steekt met Cindy Sherman. Volgens hem is ze het tegendeel van een kunstenaar, ze speelt dat ze kunstenaar is. De keizerin heeft geen kleren aan. Gedeeltelijk heeft hij gelijk, maar mijn mening over haar vroege werk wil ik toch niet herzien.

Ik bezocht tijdens mijn week in Berlijn nog heel wat andere galerijen en musea, onder meer het zeer mooie Berggruen Museum. Als het mij niet gaat tegensteken om erover te schrijven zal ik het over die andere bezoeken de volgende dagen hebben.


Afbeelding: Cindy Sherman - Untitled # 66, 1980.

26-05-07

SUMMER OF LOVE 1967 IN HET WHITNEY MUSEUM


Jimi Hendrix door Martin Sharp, copyright Martin Sharp

Wie deze zomer naar New York reist kan in het Whitney Museum of American Art terecht voor een tentoonstelling getiteld Summer of Love: Art of the Psychedelic Era.  In de New York Times van gisteren las ik de volgende omschrijving van de tentoonstelling: “Tear gas, pot and patchouli were the scents of the 1960s. You can almost detect the last two, spicy and pungent, wafting through “Summer of Love: Art of the Psychedelic Era” at the Whitney Museum of American Art.” (Holland Cotter).  De tentoonstelling is te zien tot 16 september.

Afbeelding: "Explosion (Jimi Hendrix), 1967." Copyright: Martin Sharp.

 

15-04-07

 PATTI SMITH, DE FOTOGRAFEN EN DE ANDEREN

fotografie,muziek,patti smith,twelve,schoonheid,troost,karen dalton,folk,elsene,museum,eerbetoon,bob dylan,fred neil

Op de foto hierboven – ik kan niet ontcijferen wie de fotograaf is – staan drie van mijn (anti)helden voor altijd verenigd: Bob Dylan, Karen Dalton en Fred Neil. Het zijn zangers, muzikanten, songschrijvers van wie ik de muziek bijna dagelijks beluister. Karen Daltons Something On Your Mind en Right Wrong Or Ready, Fred Neils The Other Side Of This Life, Everybody’s Talking en That’s the Bag I’m In – en tientallen songs van Dylan hebben al zo vaak troost geboden, zelfs als ik niet aan droefheid ten prooi was; zo enorm vaak hebben ze troost geboden dat ik deze kunstenaars voor altijd dankbaar ben. Ze helpen je uit jezelf te treden, jezelf te vergeten, ze openen andere kamers voor je, blauwe, groene, witte, ze tonen je vreemde en uitnodigende landschappen. Soms ook maken ze duidelijk dat de wereld een hel is en dat de mensen slecht zijn, maar zelfs zulke mededelingen bieden troost. 


Ik beluister nu twelve, Patti Smiths eerbetoon aan haar (anti)helden. Na drie beluisteringen kan ik al zeggen dat dit een van haar beste elpees is. De manier waarop zij de schoonheid en de troost tevoorschijn haalt uit ‘versleten’ songs als Gimme Shelter, The Boy In The Bubble en Smells Like Teen Spirit – een geraffineerde versie waarin een belangrijke rol is weggelegd voor de banjo - bewijst haar uitzonderlijk kunstenaarsschap en haar eigen gevoel voor diepe schoonheid. Deze cd wijst zeker niet op opportunisme of writer’s block: Patti Smith laat de fan in zichzelf aan het woord. Dat heeft ze eigenlijk van in het begin gedaan, met onder meer Gloria en Land – maar nu zet ze nog een stap verder. Het is hartverwarmend hoe ze in vier liederen terugkeert naar de ‘summer of love’, hoe ze die magische tijd en sfeer opnieuw weet op te roepen met haar covers van Within You Without You, Are Your Experienced?, White Rabbit en Soul Kitchen. Ja, twelve, bevat twaalf parels.

Ik zag gisteren in het Museum van Elsene een aantal foto’s die mij aan het denken zetten. Het moeten al uitzonderlijke fotografen zijn, om daarin te slagen. Ik denk niet graag en vooral denk ik niet graag na. Ik blijf liever aan de oppervlakte van de dingen en de ‘anderen’ moeten ook niet te dichtbij me komen want dan sla ik op de vlucht of sluit me op in mezelf, tenzij ik gedronken heb en voor een stonde één word met de wereld.
De foto’s die nu in het Museum van Elsene te zien zijn, zijn allemaal portretten van ‘anderen’. Ze worden ‘geïllustreerd’ – en ik gebruik deze term bewust – met uitspraken van schrijvers en filosofen als Cioran en Sojcher. “De tentoongestelde werken – gevoelig, intens, verontrustend – nodigen ons uit om de andere en onszelf opnieuw te ontdekken.” Zo staat het in de folder en zo is het ook. (Meestal vertellen folders onzin.) Het meest werd ik getroffen door de portretten van adolescenten door Hellen Van Meene. Rineke Dijkstra maakt ook zulke haarscherpe, wonderlijk belichte foto’s. Zijn deze fotografen beïnvloed door de Nederlandse schilderkunst met hun uniek gebruik van het licht (Vermeer, Rembrandt en vele anderen)? Natuurlijk houd ik evenzeer van het werk van Nan Goldin en nog meer van dat van Shirin Neshat, maar dat verrast me minder omdat ik het zo goed ken. Op de tentoonstelling lag een klein aantekenboek van Anne De Gelas, waarin ik - aangenaam verrast – mezelf herkende, waarin ik mijn dromen, mijn obsessies, mijn nachtmerries terugvond. Het is een vreemde wereld waarin wij leven en waarin wij voor altijd vreemden voor elkaar blijven en elkaar soms toch opeens herkennen.

Wow, hoe aangrijpend zingt Patti Smith nu Smells Like Teen Spirit. Ik moet even dansen. Ik kan onmogelijk stil blijven zitten. Voilà, zo is het beter. Als dit deze zomer niet uit alle radio’s zal weerklinken, dan eet ik mijn panamahoed op. En nu volgt alweer Midnight Rider, oorspronkelijk van the Allman Brothers. … And the road goes on forever. And I got one more silver dollar. But I’m not gonna let him catch me, no…

10-04-07

SOL LEWITT IS DOOD

























Sol LeWitt, Nine Geometric Figures. 

De Amerikaanse conceptuele kunstenaar Sol LeWitt is op 78-jarige leeftijd overleden.

28-03-07

VANITAS (MIDDENPANEEL)

paula rego,vanitas,kunst

Dit is het middenpaneel van Paula Rego's triptiek, Vanitas.

PAULA REGO'S VANITAS (LINKERPANEEL)

paula rego,vanitas,kunst

Dit is het linkerpaneel van Paula Rego's triptiek, Vanitas.


27-03-07

DE SCHOONHEID VAN HET VERGANKELIJKE


In Lissabon bezocht ik het prachtige museum van de Armeense verzamelaar Calouste Gulbenkian. Het is een evenwichtig en luchtig gebouw waar de Egyptische, Romeinse, Middeleeuwse en recentere kunst goed tot haar recht komt. Ik zag er mooi werk van Fragonard, Rubens (portret van Helène Fourment), Rembrandt, Gainsborough, Turner, Renoir (een interessant portret van mevrouw Claude Monet), Burne-Jones (hippiemeisjes in de 19de eeuw), Degas, Dirk Bouts en Rogier Van der Weyden.

Er was een tijdelijke tentoonstelling gewijd aan juwelen en uurwerken van Cartier, maar die kon mij minder boeien. Juwelen zien er vaak zo kitscherig uit, of komt dat door de rijke apen die ze dragen, mensen als de hertog en hertogin van Windsor? Ik had wel graag zo’n diamanten tiara meegenomen, maar zou het ding meteen hebben laten verkopen. Met de opbrengst zou ik dan wellicht een werk van Paula Rego hebben gekocht. Aan recent werk van haar was ook een tentoonstelling gewijd. Eigenlijk ging het slechts om één enkele triptiek, maar wel een meesterstuk, Vanitas geheten. Het vanitas-thema heeft kunstenaars al altijd geboeid, en voor mezelf is het een leidmotief. Het leven is vluchtig, de dingen zijn er langer dan wij, vergeet niet dat je moet sterven: the way of all flesh. Je ziet op die vanitas-schilderijen de typische attributen zoals muziekinstrumenten, schedels, uurwerken, dure gewaden en maden. Ook bij Paula Rego (hoewel ik me geen maden kan herinneren), maar zij maakt zicht het thema geheel eigen, je kijkt ernaar, verliest jezelf en je gedachten in het werk, de tijd houdt op te bestaan. Heel even ben je onsterfelijk. Dat is wat ware schoonheid vermag.

 

gulbenkian,museum,cartier,paula rego,lissabon,vanitas,portugal,triptiek,kunst

Paula Rego, Vanitas, rechterluik van de triptiek.

18-02-07

EDIE SEDGWICK : FACTORY GIRL

 

manhattan,drugs,pop art,andy warhol,edie sedgwick,bob dylan,just like a woman,popcultuur,amfetamine,jean stein,pop

Edie Sedgwick zat nooit stil. Een mooie, unieke jonge vrouw, die nooit zal worden vergeten. Net zomin als haar uitzinnig en tragisch leven. Lees het boek “Edie. An American Biography” van Jean Stein. Bob Dylan schreef wellicht I Want You en zeker Just Like A Woman voor haar:

"Nobody has to guess
That Baby can't be blessed
Till she sees finally that she's like all the rest
With her fog, her amphetamine and her pearls."

manhattan,drugs,pop art,andy warhol,edie sedgwick,bob dylan,just like a woman,popcultuur,amfetamine,jean stein,pop

08-01-07

DE MELANCHOLIE VAN THOMAS CHATTERTON

dichter,zelfmoord,melancholie,henry wallis,thomas chatterton

Thomas Chatterton (1856) door Henry Wallis. Dit is waarschijnlijk niet de eerste keer dat ik dit portret van de dode dichter hier publiek maak. Ik kan er maar niet genoeg van krijgen.

"De jonge George Meredith stond model voor de gestorven dichter, liggend in zijn zolderkamertje in Brooke Street" schrijft Peter Ackroyd in het voorwoord van zijn schitterende roman 'Chatterton'.

21-06-06

THE DEATH OF CHATTERTON


Chatterton_Death

The Death Of Chatterton, door Henry Wallis (1830-1916)

20-03-06

DE DODE MODELLEN VAN GERICAULT


gericault vlot van de medusa. 2jpg


De schilder Géricault bracht lijken van terechtgestelden mee naar zijn atelier om de dood zo getrouw mogelijk te kunnen weergeven. Ook het ontbindingsproces. Zo liet hij hoofden enige weken wegrotten en volgde hij al schilderend het ontbindingsproces. Soms bracht hij alleen maar ledematen mee. Er was dan niet meer beschikbaar.

15-03-06

L'ORIGINE DU MONDE

gustave courbet,kunst,psychoanalyse,lacan,vagina,conversatie,oermoeder,boekt,oerscene,associatie,huwelijk,tequila,taboe,sylvia bataille,pervers,kut,dijen,afgehakte hand,sperma,georges bataille,andre masson

Later vertel ik haar de droom over de remedie tegen hoofdpijn. De man met zijn hoofd in de vagina. Is dat de scène waar ik naar zoek, die mij gelukkig zou moeten maken? Is dat het alles samenvattende beeld. De oermoeder, de aardse godin, de schoot waarin je terugwilt, waar alles veilig is en je geen pijn hebt. De oorsprong van de wereld. Ik doe zoveel inspanningen om die ‘oerscène’ terug te vinden, zelfs op mijn fiets heb ik een scherm waarop ik zoek. 

En het boek met de afgehakte hand, het bloed en het sperma? Zijn dat relikwieën?
“Wat associeer je daar mee?” vraagt de vrouw.
“ Ik kan niet associëren. Of toch…Ja natuurlijk de fietstocht naar de Allerheiligenstraat, vorige zaterdag…”
“Ja…” zegt ze.
“Ik kom bij jou toch ook die scène zoeken die mij gelukkig zou moeten maken. Bij jou zet ik veel op het spel.”
“Maar dat gevaar,” zegt ze, “heeft dat niets met je eerste huwelijk te maken? En die afgehakte hand? Je wilde toch één worden met je eerste vrouw?”
De vrouw wil het gesprek in de richting van mijn eerste huwelijk sturen, dat is wel duidelijk.
“Je hebt toen eens boven een brug gehangen”, zegt ze. “Gevaarlijke dingen gedaan.”
“Neen, zeg ik. Dat was veel later. Toen was ik al bij haar weg. Toen kende ik Laura al. Dat was de nacht dat we tequila leerden drinken. Amerikanen hebben ons dat toen geleerd. Dat was met Job en Dora. Duchateau beweert dat hij daar ook bij was. Maar dat kan niet. Duchateau zat toen in de gevangenis wegens schriftvervalsing.”

“Ken je dat schilderij”, vraag ik haar na een tijdje, “’De oorsprong van de wereld’, van Gustave Courbet? Hij schilderde het in 1866. Het toont een vrouw die op een laken ligt met de dijen gespreid, de toeschouwer een rechtstreekse blik gunnend op haar geslacht. Er heeft lange tijd een taboe op gerust, geen mens kreeg het te zien. De laatste eigenaar van het revolutionaire doek was Jacques Lacan. Hij heeft het samen met zijn geliefde, actrice Sylvia Bataille, de ex van Georges Bataille, aangeschaft in 1955. Zijn vriend André Masson heeft vervolgens een doek geschilderd waarmee ‘L’origine du monde’ zedig werd bedekt, om het aan de blik van Lacans nieuwsgierige bezoekers te onttrekken. Na de dood van Lacan werd het werk van Gustave Courbet eigendom van de Franse staat. Sinds 1995 hangt het in het Musée D’Orsay in Parijs.”
“Merkwaardig,” zegt ze, “Jacques Lacan, de psychoanalyst…”
Er valt een veelbetekende stilte.

Afbeelding: Gustave Courbet, L'origine du monde.