30-04-14

IN LA GOMERA i

IMG_5666.JPG

IMG_5904.JPG

IMG_5926.JPG

Gefotografeerd op La Gomera in februari 2014 - Martin Pulaski.

29-04-14

DE KETTERSE NATUUR

johannes scotus eriugena,eriugena,martianus cappella,natuur,predestinatie,vrijheid,bewustzijn,werkelijkheid,ketterij

‘De nuptiis Philologiae et Mercurii’ van Martianus Capella (5de eeuw), een neoplatonisch basiswerk over de geschiedenis, retorica en wetenschap, werd uitvoerig becommentarieerd door onder meer Johannes Scotus (810-877), bijgenaamd Eriugena, de eerste vader van de scholastiek.

Johannes Scotus Eriugena beschouwde de zondeval, het laatste oordeel, de hel en het paradijs niet als objectieve gebeurtenissen en plaatsen, maar als subjectieve bewustzijnstoestanden van individuen. Het hellevuur zag hij niet als een lichamelijk lijden, als een straf van God, maar als een ziekte die de mens bij zichzelf teweegbrengt, daar hij wel het ware geluk nastreeft, maar zich niet van zijn verderfelijke gewoonten kan losmaken om zijn doel te bereiken. Volgens Eriugena kon God niemand straffen.

In Eriugena’s hoofdwerk ‘Periphyseon’ neemt het begrip natuur een centrale plaats in. Met natuur bedoelt Eriugena de gehele werkelijkheid, met inbegrip van God, de wereld, het zijnde en het niet-zijnde. Ongeveer duizend jaar later schatten onder meer Hegel en Schopenhauer Johannes Scotus Eriugena als denker bijzonder hoog in.

Omstreeks 855 wordt Johannes Scotus door de Katholieke Kerk als ketter ontmaskerd. Ketters gaan inderdaad altijd gemaskerd door het leven, ook in onze dagen nog. Volgens de legende reisde hij op het eind van zijn leven naar Engeland waar hij abt werd in de abdij van Malmesbury. Daar werd hij door zijn broeders doodgestoken met hun pen, omdat hij probeerde hen te doen denken, iets wat ook in die donkere eeuwen gold als godslastering. Hij stierf in 877.

28-04-14

DE ANATOMIELES VAN DOCTOR NICOLAES TULP

 

The_Anatomy_Lesson.jpg

Ik was al een heel eind gevorderd in ‘De ringen van Saturnus’, het eigenzinnige verslag van een pelgrimage door het Oost-Engelse graafschap Suffolk, met onverwachte zijsprongen naar bijzondere momenten in de wereldgeschiedenis, naar ongewone aspecten van het dagelijks leven, naar zonderlinge personen, naar vergeten wetenschappers en schrijvers, evenals naar grote voorbeelden als Flaubert, Jorge Luis Borges, Descartes en Joseph Conrad, eer ik me afvroeg wanneer nu eindelijk Hölderlin aan bod zou komen. Want ik wist dat dat zou gebeuren: het gaat bij zo’n weten bijna altijd om een sterk aanvoelen, een vermoeden; ‘Ahnung’ is een woord dat Hölderlin zelf graag gebruikt, vooral dichters hebben zulke sterke vermoedens, voorgevoelens, bijvoorbeeld van ‘het heilige’.

Een dag voor ik ‘De ringen van Saturnus’ begon te lezen had ik de Duitse film ‘Barbara’ van Christian Petzold gezien, met de mooie en geweldige actrice Nina Hoss. Het verhaal vertelt de geschiedenis van een vrouwelijke arts die Oost-Duitsland wil verlaten maar daar door een aantal pijnlijke voorvallen – en door verliefdheid – niet in slaagt. De film bevat meerdere lagen, de laag van ‘The Adventures Of Huckleberry Finn’, die van ‘De anatomieles van doctor Nicolaes Tulp’ van Rembrandt, en is doordrongen van paranoia, achterdocht, verraad, pijn, ziekte en liefde.
NINA HOSS2.jpg

Op pagina twintig van ‘De ringen van Saturnus’ las ik over Thomas Browne, die in Leiden de graad van doctor in de geneeskunde behaalde. Tot mijn grote verbazing vermeldt Sebald daar dat Browne zeer waarschijnlijk bij de anatomieles van doctor Nicolaes Tulp, zoals vereeuwigd door Rembrandt, aanwezig was. Op de volgende twee bladzijden trof ik een reproductie aan van het werk, zoals er ook een in het laboratorium in ‘Barbara’ aan de wand hing. Net als de collega van Barbara – een verklikker voor de Stasi – gaat Sebald dieper in op het werk, vooral op de ongerijmdheden ervan.

Dat Sebald wat later aandacht schenkt aan Borges’ ‘Boek van de denkbeeldige wezens’, een van de werken die ik koesterde toen ik nog veel moest leren, verbaast mij al niet meer. Ik lees door en laat me verrassen, door elke zin, door elk woord.

Ik was al een heel eind gevorderd en dacht nauwelijks nog aan Hölderlin. Op pagina 178 begeeft Sebald zich naar het plaatsje Middleton, waar hij de schrijver Michael Hamburger wilde opzoeken, die daar toen al bijna twintig jaar woonde. Michael Hamburger is me niet onbekend: ik las zijn werk over moderne poëzie ‘The Truth Of Poetry’ in dezelfde periode als ‘Het boek van de denkbeeldige wezens’ en wist dat het hier nog ergens moest rondslingeren. Het bevond zich helemaal op de laagste plank van een rek in de donkerste hoek van mijn kamer. Eerst moest ik een stapel tijdschriften opzijschuiven, waaronder een exemplaar van ‘Photo’ met een zich masturberende Madonna op de kaft. De foto’s – uit haar boek ‘Sex’ - zegden mij niets meer, ze waren hopeloos gedateerd. Hadden ze mij ooit opgewonden? J’aime ma chatte. Parfois je contemple dans la glace quand je me déshabille en me demandant à quoi elle ressemblerait sans plus de poils que quand j’étais bébé?
madonna sex2.jpg

Ik las de korte biografie in de Pelican-uitgave van Michael Hamburger. Net als Sebald een émigré woonachtig in Groot-Brittannië, maar van een oudere generatie. In 1933 uit Duitsland gevlucht. Docent aan de universiteiten van Londen en Reading, dichter, vertaler van Baudelaire en Hölderlin. Nu zouden we het krijgen… Op pagina 184 bij Sebald las ik: “Dagen- en wekenlang breek je je tevergeefs het hoofd, je zou geen antwoord weten op de vraag of je blijft schrijven uit gewoonte of uit geldingsdrang, of omdat je niets anders geleerd hebt, of uit verwondering over het leven, uit waarheidsliefde, uit wanhoop of verontwaardiging, en ook zou je niet kunnen zeggen of je van het schrijven nu wijzer of dwazer wordt.” Hier kan alleen maar een excursie naar de wereld van Hölderlin op volgen, naar de man die zijn brieven unterthänigst ondertekent met de naam Scardanelli, met zijn zeer geciviliseerde gasten die hem als een zeldzaam dier in een kooi gevangen kwamen begluren en hem desondanks aanspraken met Uwe Hoogheid en Majesteit. En Sebald besluit dit stuk met: “Welke tijdspanne kunnen geestverwantschappen en analogieën overbruggen? Hoe komt het dat je in een ander mens jezelf ziet en zo niet jezelf, dan toch je voorganger?”

michael hamburger.jpg

Een dag later las ik het fragment over het schrijven voor aan mijn psychiater. Ik geloof dat het de eerste keer was – sinds augustus 1997 – dat ik haar iets voorlas. De hele context en reikwijdte scheen ze niet te bevatten. Ik geloof niet dat ze Sebald, Hölderlin, Borges, kent. Maar ze weet alles over duizelingen en wanhoop. Ik besef nu wel dat schrijven voor jou existentieel is, zei ze. Schrijven is je identiteit, zei ze. Dat vond ik goed, dat iemand die ik zo goed ken en tegelijk helemaal niet ken me zei dat schrijven mijn identiteit is. Maar wat maakte me dat opeens bang.

 

27-04-14

FOTOGRAFIE EN DIEFSTAL

APARTMENT.png

Waar hadden we het ook alweer over? De tijd, de geschiedenis, wat razendsnel of folterend traag voorbijgaat, de momenten die van ons gestolen worden, ook al doen we er alles voor om ze, kostbaar als ze zijn, tot onze eigendom te maken, alsof ze op die manier onvergankelijk zouden worden.
Wie steelt die momenten van ons? Wijzelf, omdat we onszelf niet zijn, omdat we nooit onszelf waren en het ook nooit zullen worden. Al op jonge leeftijd vingen we glimpen op van onze vervreemding, al vroeg voelden we ons nergens thuis, zonder dat we daar veel aandacht aan schonken. Neen, we sloegen zijpaden in, die van verdoving, kunst, seks, werk, liefde, geweld, motoren, reizen naar exotica, naar wereldsteden. Leverde het iets op?
We wisten dat we ballingen waren, maar we zochten niet naar ons land van herkomst, of als we het toch deden vergisten we ons: we dachten dan dat het een paradijs was, een halfvergeten droom, een utopische streek uit een roes voortgekomen, ver weg in de toekomst gelegen, voorbij de bergen van Aghanistan of, erger nog, in onze prille jeugd verzonken, een Atlantis in de baarmoeder dachten, in navolging van Georg Groddeck, sommigen van ons.
groddeck.jpg

Nochtans zijn het mooie en sterke momenten. Ze vullen alleen al bij mij duizenden bladzijden en als ik even op internet ga, vind ik er in een oogwenk miljoenen, foto’s, liederen, gedichten, films, onvoltooide gedachten, vluchtige ideeën over vlinders en sterrenstelsels, over om het even wat zovelen van ons interessant lijkt. Ze zijn sterker dan ons leven, dan alles wat ons een geheel maakt, wat ons de illusie van een identiteit geeft. Net daarom vallen wij in stukken uiteen, fragmenten van wie we dachten te zijn, die wij niet meer kunnen bepalen; net daarom verliezen we onszelf in vluchtigheid en verval, net daarom duurt de tijd zo lang soms en zo kort als adem in herfstlucht. Elk moment waarvan we denken dat het ons bepaalt, en dat we zo stevig proberen vast te houden, maakt ons zwakker, we geven ons eraan over, overhandigen ons hart, onze ziel, of wat daarvoor doorgaat. Elk moment dat we op die manier beleven is een blootstelling aan het oog van de nieuwsgierige fotograaf, noem hem gerust onze dubbelganger: hij is op onze ziel belust, of een stuk ervan, hij is de dief van onze kostbare momenten. Je maakt het elke dag mee. De media overspoelen ons met stukken van onze ziel. Omdat we onszelf niet kunnen zijn laten we ons bestelen, bestelen we onszelf, door onszelf te verkopen, niet eens aan degene die het hoogste biedt.

Lou_Doillon-Olivier_Zahm-Purple-02.jpeg

Zo gaan we een leven lang op de loop voor onszelf, op de vlucht voor mislukking, misprijzen, miskenning, op zoek naar voldoening, wraak, vervulling. Dat doen we ieder op onze manier op voor bijna iedereen herkenbare wijze. De sporen daarvan zijn onze geschiedenis, die ons in boeken en films wordt afgenomen, omdat hij ons gepresenteerd wordt, en daardoor het andere wordt, met ongewilde betekenissen overladen.


We vluchten voor wat we onze schaduw noemen maar zoeken hem ook. Hij fascineert ons. Wie zijn wij, wat zijn wij als wij in de spiegel kijken, of als iemand ons vanop de rug ziet, zoals in films? Wat is er van ons aanwezig in onze schaduw? Zijn wij het, ontdaan van onze eigenschappen, herleid tot de essentie die nooit een echte essentie is, vanwege de beweeglijkheid, het licht? We weten niets. Kort nadat we onze dubbelganger hebben ontmoet, schrijft Gérard de Nerval, gaan we dood. Het is een bekende geschiedenis, vaak beschreven, het is die van het verhaal van het land Luz en van Isfahaan, Nesf-e-Jahan, waar Avicenna operaties uitvoerde en zijn leer verkondigde. We kunnen liefhebben, vluchten, vechten, maar nooit zullen we levend ontsnappen aan het labyrint dat we zijn en waarin we onszelf, verraders, keer op keer ontmoeten.
avicenna_painting.jpg

 

18-04-14

LE MÉPRIS

le mépris 1.png
‘Le mépris’ van Jean-Luc Godard, een van de mooist in beeld gebrachte films ooit. Italië, Cinécittà, Casa Malaparte (woning van Curzio Malaparte, schrijver van “Kaputt”), Capri, de Middellandse Zee van Homerus, van de Odyssee en de Helleense goden, Dante’s “Lo maggior  corno della fiamma antica…”, het dichterberoep van Friedrich Hölderlin. Nicht behält er es leicht allein. ‘Viaggio in Italia’ van Roberto Rosselini. Fritz Lang als zichzelf, monocle en al. De verachtelijke paljas-producent die Prokosch heet, in het echt Jack Palance, over wie Van Dyke Parks een Caraïbisch liedje zingt. Een puzzel waarin Brigitte Bardot op haar mooist is, en voor een keer geloofwaardig, en Michel Piccoli op zijn elegantst en zo vol melancholie en onbegrip. Alles in technicolor-licht badend, zoals BB in de azuren zee. Maar de afwezigheid van de goden, even dood als de verstarde wereld van het profijt, de afgunst, de vernedering en het misprijzen. O, terugkeren naar Ithaka, naar Penelope, naar Telemachus, daar onder de olijfbomen rusten. Maar niets van dat alles: het eindigt met een crash.

lemepris3.jpg

 

‘Le mépris’ uit 1963 is losweg gebaseerd op de roman ‘Il disprezzo’ van Alberto Moravia, in datzelfde jaar in het Nederlands verschenen als Zwart Beertje met als titel ‘Het spoor der herinnering’.

 le mépris 2.png

 

 

09-04-14

VERDWIJNEN

2013_06_LONDEN 033.JPG

Ziektes, ziektegeschiedenissen, angst voor aftakeling, voor geheugenverlies (verlies van het verleden, van de herinneringen, van de doden die in mijn herinneringen voortleven): niets nieuws in mijn bestaan. Ik ben er in zekere zin mee geboren, zeker ben ik er volwassen mee geworden; die angsten, of liever, die ene grote angst, de angst voor het geleidelijk aan of plots verdwijnen in het grote niets, is altijd op de achtergrond aanwezig geweest, zoals het geruis, niet van de wind, maar van het verkeer op de ring rond Brussel (waarbij de wind wel een rol speelt). Het is geen hoofdthema in mijn leven, maar zeker wel een ‘schaduwhoofdthema’, iets wat op een dubbelganger lijkt, een William Wilson waar ik voortdurend strijd mee moet leveren. Vaak als ik in de spiegel kijk, en dat doe ik wel af en toe want narcisme is me niet geheel vreemd, zie ik hem terugkijken en dan denk ik, wat lijkt hij op me.
Lynd_Ward_William_Wilson.jpg

Het is een angst die niet alleen mijn eigen verdwijnen betreft, maar ook van degenen die ik liefheb, degenen die ik bewonder, degenen voor wie ik tedere gevoelens koester, voor wie ik empathie voel. Het is een angst voor het verdwijnen van de mooie dingen in de wereld, van wat ik altijd mooi gevonden heb, wat mijn geheugen vastgehouden heeft maar wat desondanks teloorgaat, hele stadswijken, oude straten en pleinen waar platanen al sinds mensenheugenis voor lommer zorgden, frivole huizen aan zee in een voor de rest leeg landschap, als je de natuur, de duinen, het strand leeg zou noemen, wat eigenlijk verkeerd is, oude dorpscinema’s, zoals cinema Eden in Lanaken, of kleine en minder kleine bioscopen in de steden (alleen al een opsomming van de verdwenen Antwerpse cinema’s zou me zeer waarschijnlijk met immense droefheid vervullen), voor het verdwijnen van goed gemaakte, beklijvende films, kunstzinnige films, van boeken die er toe doen, die zelf uitroepen dat ze tot een canon behoren (niet omdat een recensent, antiquair of filoloog het beweert), van dichters die gedichten lezen en niet op de hoeken van de zo al schreeuwerige straten staan te schreeuwen, van de muziek van Bach en Brahms, van muziek zoals die gemaakt werd door Fred Neil, Tim Buckley, Billie Holiday en Howlin’ Wolf, van sneeuwmannen, van schrijfmachines zoals te zien in ‘The Trial’ van Orson Welles, van de General Marine and Shipbuilding Company, van glazen flessen, van het bruin tafelbier van Piedboeuf, van parelmoer, van de Grote Winkler Prins Encyclopedie, van postzegels, van bananenboten, van straatzangers, van bars die de hele nacht open blijven, van Barbarella, ja, kijk, van alle mooie mensen, dieren en voorwerpen die hier ooit geweest zijn en waarvan de meeste al niet meer bestaan, tenzij in musea en in (nog niet vernietigde) films en foto’s, of als woorden in verhalen, boeken, memoires, in melancholische mijmeringen zoals deze hier.

barbarella.jpg

Deze lawineachtige zinnen schreven zichzelf nadat ik – net voor het middagmaal – toevallig een fragment van een dagboeknotitie uit 5 juni 1980 had gelezen; onder meer ten gevolge van deze woorden: “Zo lees ik op mijn huid de taal van het menselijk verval – de ondergang van al het levende.”

05-04-14

ZERO DE CONDUITE: DROMEN

blue_velvet.jpg

Zéro de conduite is een POPprogramma op Radio Centraal in Antwerpen. Elke eerste zaterdag van de maand, van 6 tot 8 ’s avonds. Heerlijk als je druk bezig bent in de keuken, of bij het aperitief, en later aan tafel bij de met uitsterven bedreigde geelvintonijn, het witloof, de spruitjes! Stem af op 106.7 FM. Je kunt het programma eveneens via streaming beluisteren. Hier vind je meer informatie over de radio.

Naar het land van de dromen, een soort Shangri-La van gelukzaligheid, verdriet en verlangen! Naast de liefde is de droom wellicht het meest voorkomende thema in de populaire muziek. En niet alleen daar. Sommige van de mooiste films spelen zich in een droomwereld af (of zo lijkt het toch). Denk aan ‘Blue Velvet’ en de meeste andere films van David Lynch; aan ‘Le charme discret de la bourgeoisie’; aan ‘Requiem For a Dream’, en al de rest. Het is hier echter niet de plaats om dieper in te gaan op het thema, het zou ons – via kronkelige, slecht verlichte paden - veel te ver leiden. Terwijl het alleen maar de bedoeling is met deze songs de sfeer van een wonderlijke droom op te roepen.

Veel luisterplezier!

Elysian_Fields.jpg

 

 

Welcome to My Dream - Tiny Tim - God Bless Tiny Tim

Deep In A Dream - Frank Sinatra - In The Wee Small Hours

Come For A Dream - Dusty Springfield - Dusty In London

Vivo Sonhando - Antonio Carlos Jobim (+ Stan Getz, Joao Gilbert) - Quiet Nights Of Quiet Stars

Dream Within A Dream - Elysian Fields - Queen Of The Meadow

Dream In Blue - Los Lobos - Kiko

My Dreams - The Gun Club - The Las Vegas Story

Kimiko's Dream House - Mark Lanegan - Field Songs

In My Own Dream - Karen Dalton - In My Own Time

Coney Island Dreaming - Clint Mansell & Kronos Quartet - Requiem For A Dream

Dreams Made Flesh - This Mortal Coil - It'll End in Tears

Dream Baby Dream – Suicide – Suicide (The Second Album)

Down The River Of Golden Dreams - Okkervil River - Down The River Of Golden Dreams

Dream Lover - Big Star -Third/Sister Lovers

In Dreams - Roy Orbison - the BIG O: THE Original Singles Collection

Wasted Dream - Percy Mayfield - Poet of the Blues

The Girl In My Dreams - The Cliques  - Golden Age Of American Rock & Roll - Vol 3

Dream Girl - Arthur Alexander - The Greatest

Tell Me This Is A Dream - The Delfonics -  La-La Means I Love You

Sweet Dreams - Bettye Swann - Bettye Swann

In My Dreams - Emmylou Harris - White Shoes

Come Back To Me In My Dreams - Bill Monroe & His Blue Grass Boys -The Essential Bill Monroe

I Wish It Had Been A Dream - The Louvin Brothers - Satan Is Real

Last Night I Had a Dream - Randy Newman - Sail Away

These Dreams Of You - Van Morrison – Moondance

Dreamer - Dennis Wilson - Pacific Ocean Blue

Dream Some - Shelby Lynne - I Am Shelby Lynne

Was It A Dream - Marissa Nadler - July

Was I In Your Dreams? – Wilco - Being There

Lily Dreams On - Cotton Mather - Kontiki

#9 Dream - John Lennon – Walls And Bridges

Karmic Dream Sequence #1 - The Millennium - Begin

Julia Dream - Pink Floyd - The Pink Floyd Early Singles

Hung Up On A Dream - The Zombies - Odessey And Oracle

Dreams - The Kinks - Percy

Pretty Little Dreamer - Grey De Lisle - The Graceful Ghost

Morning Song - Fred Frith,  Iva Bittová, Pavel Fajt

Van-Morrison-Moondance.jpg

 

Research & presentatie: Martin Pulaski