29-04-14

DE KETTERSE NATUUR

johannes scotus eriugena,eriugena,martianus cappella,natuur,predestinatie,vrijheid,bewustzijn,werkelijkheid,ketterij

‘De nuptiis Philologiae et Mercurii’ van Martianus Capella (5de eeuw), een neoplatonisch basiswerk over de geschiedenis, retorica en wetenschap, werd uitvoerig becommentarieerd door onder meer Johannes Scotus (810-877), bijgenaamd Eriugena, de eerste vader van de scholastiek.

Johannes Scotus Eriugena beschouwde de zondeval, het laatste oordeel, de hel en het paradijs niet als objectieve gebeurtenissen en plaatsen, maar als subjectieve bewustzijnstoestanden van individuen. Het hellevuur zag hij niet als een lichamelijk lijden, als een straf van God, maar als een ziekte die de mens bij zichzelf teweegbrengt, daar hij wel het ware geluk nastreeft, maar zich niet van zijn verderfelijke gewoonten kan losmaken om zijn doel te bereiken. Volgens Eriugena kon God niemand straffen.

In Eriugena’s hoofdwerk ‘Periphyseon’ neemt het begrip natuur een centrale plaats in. Met natuur bedoelt Eriugena de gehele werkelijkheid, met inbegrip van God, de wereld, het zijnde en het niet-zijnde. Ongeveer duizend jaar later schatten onder meer Hegel en Schopenhauer Johannes Scotus Eriugena als denker bijzonder hoog in.

Omstreeks 855 wordt Johannes Scotus door de Katholieke Kerk als ketter ontmaskerd. Ketters gaan inderdaad altijd gemaskerd door het leven, ook in onze dagen nog. Volgens de legende reisde hij op het eind van zijn leven naar Engeland waar hij abt werd in de abdij van Malmesbury. Daar werd hij door zijn broeders doodgestoken met hun pen, omdat hij probeerde hen te doen denken, iets wat ook in die donkere eeuwen gold als godslastering. Hij stierf in 877.

De commentaren zijn gesloten.