31-01-13

EEN WERELD ZONDER DICHTERS?

2012_11_PORTO_VOLLEDIG 195.JPG

Regen. Martin Pulaski, november 2012.

 

'Schaf het stadsdichterschap af en engageer deze schrijvers om nieuw inzicht te geven in de geschiedenis van de Vlaamse literatuur, in wat zij nu schrijven.’ Dat zijn de woorden van een NVA-politicus in Antwerpen. Stonden gisteren in de Vlaamse ‘kwaliteitskranten’. Het ging over de stadsdichter, een nutteloze functie. Tom Naegels, een schrijver, was van mening dat dichters en hun verwanten teveel ophef maakten over wat onschuldig gewauwel. Kranten publiceren zulk gekwetter om aandacht te trekken, beweerde hij. Verontwaardiging was nergens voor nodig. Tom Naegels zal wel weten waarom kranten gekwetter publiceren: ga maar na. Maar hij vergist zich: verontwaardiging is altijd nodig. En indien niet altijd, nu zeker. De domme uitspraken van de Vlaams-nationalistische politicus lijken een bagatel, en zijn dat misschien ook. Maar soms – er zijn helaas voorbeelden - leidt een bagatel tot een catastrofe.

Alles in dienst van het nut is het uitgangspunt van bepaalde politici, dienaren van bankiers, traders en casinobezitters. Maar we weten dat alles van waarde kwetsbaar is en nooit is het nuttig. Poëzie is niet nuttig, dichters zijn evenmin nuttig. Wat dichters zeker niet zijn: historici van de Vlaamse literatuur. Dichters schrijven en lezen gedichten en zijn kwetsbaar en van geen enkel nut, maar openen werelden. Zij laten zien dat de Vlaamse literatuur Nederlandstalig is, en dat de Nederlandstalige literatuur niet aan een streek is gebonden, maar tot de wereld behoort. Poëzie, in welke taal ook, is een wereldtaal. Ik ben een kosmos, zei Walt Whitman. Hoe zielsveel dichters ook houden van wat hen nabij is (hun geliefde, hun dorp, een stukje touw), het zal nooit hun opdracht kunnen zijn om dat nabije in een vacuüm te plaatsen, om dat nabije als behorend tot een stam, een volk voor te stellen. Wat zij echter in zo’n geval kunnen doen is het nabije met hun woorden openen en het op die manier onderbrengen in het grote geheel. Nuttig is dat niet, maar het heeft ongetwijfeld zin. Het vaderland van de dichter is niet de bodem, maar is het water, de rivier naar de oceaan en in de hoge lucht staat hij met zijn voeten stevig op de grond.

Een wereld zonder gedichten is een ongrond, een afgrond; een wereld zonder dichters is een catastrofale wereld.

28-01-13

KAN IK DAN NIET LANGER WACHTEN?

Als op een teken van heil of onheil zat ik te wachten. Ik zat te wachten op iemand die mij aansprak. Die mij aansprakelijk maakte. Aansprakelijk voor de wereld in de ogen van goede mensen. Ik zat te wachten op wat komen moest. Kan ik dan niet langer wachten, vraag ik mij soms af.

Als een oude soldaat stond ik op wacht. Nochtans lijd ik aan zinsbegoocheling noch shock. Als ik lijd is het aan eigen leegte. Nee, zelfs wie mij dierbaar is gun ik die leegte niet, of het zou in lege woorden moeten zijn en zinloos.

Als op een krekel in de zomer zat ik te wachten maar het was winter en ik was doof, en donker in mijn donkere kamer zat ik gebogen over oude wapens. Mijn raadselachtige decoraties had ik in het vuur geworpen. Nog restte mij de ontrouw die ik moest zweren aan wie mij haat of liefheeft en aan het vaderland.

Als op het gezang van engelen zat ik te wachten alsof ik niet wist dat zij al sinds de herfst staken: vogels met vleugels van as, met ogen van steen. Ik zat in mijn kamer verlangend naar gramschap scherp geslepen op de vuursteen van mijn hart. Als op een onmiskenbaar teken van heil of onheil zat ik te wachten.

23-01-13

IK DACHT NOG

Zeventien keer vroeg ik het je al.
Ik had net zo goed niets kunnen vragen.
Of was het achttien?
Je antwoordde zeventien of achttien keer niet.
Wat doe je met wit, vroeg ik.
Wat doe je met zwart, vroeg ik.

Ik zei je dat ik je niets verwijt.
Het is gewoon een vraag zoals een andere.
Wat doe je met de andere kleuren, die ertussenin?
Vond je er geen woorden voor?
Niet iedereen is Rimbaud, dat weet ik wel.
Al weet ik niet veel – dat wel:
De alchimie van het woord.

En vragen, ik ken heel veel vragen.
Vraag mij niet om antwoorden, die ken ik niet.
Stel je vraagt me: hoe gaat het met je?
Ik weet het niet.
Gelukkig ben ik niet.
Maar ben ik daarom ongelukkig?
Mij moet je het niet vragen.

Ik schreef je dat het tijd wordt.
Zeventien keer al dat ik iets moet gaan doen.
Met mijn leven, met jouw leven.
Maar wat? Iets tussen wit en zwart?
Zeg het me nu toch eindelijk, want ik weet het niet.
Vandaag dacht ik nog: er is niets te doen.
Ik dacht nog: er is helemaal niets te doen.

22-01-13

MAAK GEEN GEESTEN WAKKER

P1050371.JPG
Hotelkamer, Antwerpen. Foto: Martin Pulaski.

Soms wonen er oude, vaak boze geesten in hotelkamers. Zelfs als de interieurs er nieuw uitzien. Het is je geraden die geesten nooit wakker te maken. Laat ze lekker slapen, duizend jaar lang als ze dat wensen. Laat ze dromen van een betere wereld. Want het is een slechte, waakzame wereld die hen boos heeft gemaakt. Een wereld zonder gedicht. Een wereld zonder liefde, zonder eros.

20-01-13

BESTEMMING

 

Je leeft zeventien levens tegelijk.

Je leeft in zeventien namen.

Ik ben er een van, ken er twee van, of drie.

Prijs me gelukkig.

Prijs me en heb me lief, zeventien keer.
 

In een naam alle kleuren, in alle kleuren een naam.

Korenbloemblauw in de Kempen.

Aardebruin in vergeten gehuchten.

Antraciet in de Borinage van Henri Storck en Joris Ivens.

In een luxueus pand in Brussel rood van tomaten.
 

In je oog immer het licht van een vonk.

Geen zwavel in de vele e’s van je begin.

Wierook die je verdooft, op pad stuurt

Naar een bijna bedolven bestemming

Waar je onder de notenboom meezingt.
 

Je leeft zeventien levens tegelijk.

Je leeft in zeventien regels.



17-01-13

AAN EEN SLECHT DOEL VERSPILD

Hij hield geen rekening met zijn dichter.
Gaf je het hele hart, rode zonsondergang,
Gaf je handen van vuur, bezong zijn onmin,
Reisde je naar eindstations in herfstzon achterna,
Volgde bleke voetsporen in je bleke sneeuw.

Voor altijd weg.

Maar hoe het nu bonkt, motor in een machinekamer.
Z’n huis waar luid ‘Out Of Focus’ tegen de wanden spat.
(Hoe kan muziek zo wellustig kronkelen?)
Maar hoe het nu bonkt in zijn lichaam.
Hoe het nu struikelt over zichzelf, over zijn naam.

Oude rivieren woest in zijn herinneringen
En aan jou die ik nu ben, blijf zijn, ouder bestaan.
Niets anders bleef, blijft,  dan dat ritme.
In z’n rode kamers, een twee drie, opnieuw.
Alle andere organen aan een slecht doel verspild.

16-01-13

INSOMNIA

king&queen.jpg

King & Queen, Tongeren, 1967. Foto: Guy Bleus.

Maandagnacht, na een bezoek aan de psychiater (bij wie het uitzonderlijk koud was; letterlijk bedoel ik dat) kon ik de slaap niet vatten. Niet alleen vanwege vrouwengeschiedenissen – ik had het met mijn psychiater, die zelf een vrouw is, over mijn liefde voor vrouwen gehad. Bijvoorbeeld dat ik een vertrouwelijk gesprek veel liever met een vrouw voer dan met een man. Maar ik wil wat dit onderwerp betreft niet in details treden. Dat doe ik volgende week wel met mijn psychiater. Ik hoop alleen maar dat het dan al wat warmer is.

Vooral gedachten aan het verleden drongen zich aan me op. Ik herinnerde me opnieuw Veronica Satory in het Kinderdorp in Rekem. Henriëtte en Mathilde, mijn speelvriendinnetjes in Neerharen. Hoe ik met Valère naar het bos fietste om daar een meisje te kussen dat ik nooit eerder had gezien en daarna ook nooit meer zou terugzien. Hetzelfde gebeurde bij een optreden van The Small Faces in Diepenbeek, maar we kusten toen de hele avond, en het meisje stal mijn zonnebril. Haar naam? Aan Anita dacht ik en haar mooie zus Linda (die mij wel wilde maar toch ook weer niet), aan Sylvia, aan Magda (liefje van een avond), aan Claudia, aan Monique, aan café de Paddock in Tongeren en dansen op Massachussetts van The Bee Gees. Gin Fizz drinken met Guy Bleus.

Die oude vriend zat er ook voor iets tussen dat ik niet kon slapen. Zondag had hij een oude foto op mijn facebookprofiel geplaatst. Mijn schoolvrienden Luc V., Henry J. en Jan D. en ikzelf voor King & Queen in Tongeren in 1968. De wonderlijke uren die we daar doorbrachten. De naam van het King & Queen meisje ben ik vergeten. In een club in Lanaken heb ik met haar nog gedanst op Otis Redding, Sam & Dave en Aretha Franklin. Dat mocht eigenlijk niet. Een bizarre wet schreef voor dat je niet van soul mocht houden als je een fan was van the Rolling Stones, Small Faces, Kinks, Who, Outsiders et cetera. Terwijl al die bands zelf soul speelden. Wat betekende dat ik een dubbel leven leidde. Niet voor niets was ik ook verslingerd aan James Bond. Ik heb alle Zwarte Beertjes van Ian Fleming meermaals gelezen. De film Goldfinger vond ik een meesterwerk. (Daarover wil ik later meer vertellen.)

Er gingen zoveel werelden open, The Avengers, The Fugitive, Mary Quant, platenwinkel De Harp in Maastricht (waar ik Big Pink kocht en Waiting For The Sun). En maandagnacht gingen veel van die werelden opnieuw open. Zachte, romantische, psychedelische werelden. Elk onderscheid tussen realiteit en poëzie viel weg. Zoals bij Novalis werd alles magisch, alle kleine dingen werden metaforen in een groot gedicht. En toch wilde ik slapen.

Vreemd. Ik herinnerde me eveneens verrukte jaren in Antwerpen, van 1977 tot 1984. Renaissance in de popmuziek (die was in 1974 aan zichzelf ten onder gegaan) met onder meer Patti Smith, Television en the Clash. Euforische jonge kunstenaars vol wilde en minder wilde plannen, zoals Danny Devos, AMVK, Guy Rombouts, Walter Van Rooy, Paul Rigaumont, Ria Pacquée en experimentele ruimtes zoals Ruimte Z’, Aurora, Ruimte Morguen, het Pannenhuis (van Greta en Toulouse) en Montevideo. Ik herinnerde me uitzinnige nachten met al die fijne mensen. Guillaume Bijl, Bruneau, Annie Gentils (voor wie ik het gedicht ‘Zoete naam Jezus’ schreef). Ik hoorde de muziek van the Shangri-Las en U-Roy en Tom Verlaine en Grandmaster Flash. Een song bleef terugkeren: Many Rivers To Cross.

Het begin van het nieuwe theater in die stad zag ik voor mij weer opduiken uit jarenoude mist: Blauwe Maandag Compagnie, Akt Vertikaal, de piepjonge Guy Cassiers, Luc Perceval (net als ik kind van binnenschippers), Guy Joosten, Ivo Van Hove, Warre Borgmans, Els Dottermans, Peter Van Kraaij, Sam Bogaerts, Chris Nietvelt (een actrice waar ik zo graag verliefd op werd, “Ik ben nogal nief hier. Ik weet nog niet wat ik doe. Ik kem een goe gevuul."), Bart Slegers, en vooral Lucas Vandervost.

Deze koortsachtige nachtgedachten bleven maar voortrazen. Omstreeks vijf uur vond ik eindelijk slaap. En al is het leven theater, het was geen actrice, het was niet de jonge Chris Nietvelt, die me in slaap wiegde. Nog een geluk, anders lag ik nu nog altijd wakker.

 

10-01-13

HET HELE HART


Hield geen rekening met de dichter.
Gaf je het hele hart, rood van zonsondergangen, onmin, eindstations in herfstzon, zelfs bleke Winter.

Hoe voel ik het dan nu kloppen in de machinekamer hier?
Terwijl op de achtergrond Wharf Rat.
In mijn lichaam, alle organen aan een slecht doel geschonken.

Oude rivieren woest in mijn herinneringen aan jou die ik nu ben - en niets anders bleef, blijft
in mijn net zo rode kamers, een twee drie.

05-01-13

ZERO DE CONDUITE: LIEDEREN OVER DE LUCHT

SPARKLEHORSE.jpg
Mark Linkous (Sparklehorse)

Zéro de conduite is een programma op Radio Centraal in Antwerpen. Elke eerste zaterdag van de maand, van 6 tot 8 ’s avonds. Heerlijk als je druk bezig bent in de keuken, of bij het aperitief, en later aan tafel! Stem af op 106.7 FM. Je kunt het programma eveneens via streaming beluisteren. Hier vind je meer informatie over de radio.


In deze aflevering van Zéro gaat onze aandacht naar het thema ‘lucht’. Lucht zoals in blauwe lucht, donkere lucht. Synoniem: hemel. Niet wat je inademt en uitademt. Dat is natuurlijk ook lucht. Maar het is ons om het Engelse ‘sky’ te doen, en niet ‘air’ of ‘heaven’. Soms is het jammer dat wij in het Nederlands zo weinig woorden hebben om iets uit te drukken. Maar het zorgt wel voor duidelijkheid en helderheid, in tegenstelling tot de lucht vandaag. Liederen over de lucht benadrukken vaak de blauwheid ervan. Omdat de lucht in België zo zelden blauw is ben ik daar al gauw van afgeweken en ben op zoek gegaan naar andere eigenschappen van de hemel. Zoals je zal horen is er voldoende ander materiaal, en gelukkig klinkt het af en toe onheilspellend. Zo kunnen er allerlei dingen uit de lucht vallen, en soms valt zelfs de hele lucht op ons.

Wat al deze liederen ons in de eerste plaats leren, denk ik, is dat we meer naar de lucht moeten kijken. Wat daar niet allemaal waar te nemen valt.

 ELMORE JAMES.jpg

 Elmore James

 

Blue Sky - The Allman Brothers Band - Eat A Peach

Blue Skies - Willie Nelson - Legend: The Best Of Willie Nelson

When The Sky Began To Fall - John Hartford - Looks At Life / Earthwords And Music

See The Sky About To Rain - Neil Young - On The Beach

It Came Out Of The Sky - Creedence Clearwater Revival - Willy And The Poor Boys

Under The Falling Sky - Jackson Browne - Saturate Before Using

Northern Sky - Nick Drake - Bryter Layter

Sky Blue Sky – Wilco - Sky Blue Sky

Under The Red Sky - Bob Dylan - Under The Red Sky

Under A Stormy Sky - Daniel Lanois - Acadie

Sky Saw - Brian Eno  - Another Green World

Southern Sky - John Murry – The Graceless Age

Ghost In The Sky – Sparklehorse - Dreamt For Light Years In The Belly Of A Mountain

The Sky Lit Up - PJ Harvey - Is This Desire?

Fall On Me - R.E.M. - Singles Collected

Western Sky - American Music Club - California

Periwinkle Sky - Victoria Williams - Musings Of A Creek Dipper

Arizona Skies - Los Lobos – Kiko And The Lavender Moon

Blue Spanish Sky - Chris Isaak - Wicked Game

Orange Skies – Love - Da Capo

Circle Sky - The Monkees - Head

Big Sky - The Kinks - The Kinks Are The Village Green Preservation Society

Sky Pilot - Eric Burdon & The Animals - The Twain Shall Meet

The Sky Is Crying - Elmore James - The Sky Is Crying

Up From The Skies - The Jimi Hendrix Experience - Axis: Bold As Love

Point Me At The Sky - Pink Floyd - The Pink Floyd Early Singles

Armenia City In The Sky - The Who - The Who Sell Out

Standing At The Sky's Edge - Richard Hawley - Standing At The Sky's Edge

Wild Sky Revelry - The Walkabouts - Travels in the Dustland

Céu Da Mouraria – Madredeus - Ainda

Look To The Sky - Antônio Carlos Jobim  - One Note Samba

Concrete Sky - Beth Orton – Daybreaker

 

PJ+Harvey.jpg

PJ Harvey

03-01-13

BLIJVEN, VERTREKKEN


Je bloeddoorlopen ogen.

Je verwelkende handen op mijn koude aders.
Op het altijd andere gras.
Hoe kun je je herinneren?
De dingen? De stemmingen die ze brengen?
Alsof je mensen golven zijn, komen en gaan,
de wind uit zoveel streken en weer weg.
Met hun manieren, hun gemompel en getrek.
Met je blijven en vertrekken.

Soms lijkt het erop dat wij adders eten,
niet als laatste voedsel, om te overleven,
of duingras, salie - nee, om een punt te zetten
met braaksel en smurrie, olie, terpentijn
en zwavelzuur. Alsof we genoeg hebben gehad
van alle genoegens die het leven biedt.


02-01-13

STILLE VIJVER

Eva_Mattes_en_Klaus_Kinski_.jpg
Eva Mattes en Klaus Kinski.

Je hebt mooie lippen.
Vurig zeggen de mensen.
Zo van die lippen waar wespen zich graag op neervlijen.
Hoe heet je?
Marie.
Je hebt bloedvlekjes op je hals.
Marie.



Werp dat verdoemd voorwerp in het water.
Het mes.
In de stille vijver.
Op de donkere bodem.