14-12-06

KWETSBAAR EN MELANCHOLISCH: STEFAN HERTMANS

melancholie,buitenstaander,stefan hertmans,democraat

Lucas Cranach der Älte - Die Melancholie - 1532 (Detail)

In Stefan Hertmans’ Het putje van Milete las ik de volgende beschouwing, die ik grotendeels kan beamen; ik kan er mij zelfs in herkennen:

“In die zin is de kwetsbare, melancholische mens misschien wel de enige echte democraat – omdat hij geen plaats opeist, omdat hij nergens voor staat, en dat nergens zijn zo helemaal met zijn eigen kleine lijf belichaamt. Hij meet zich nooit aan in de plaats van andere mensen te kunnen denken. Hij is er op een rare manier mee verzoend dat hij de andere, de buitenstaander, de vreemdeling is.”
melancholie,buitenstaander,stefan hertmans,democraat

Commentaren

Maar hoe kan je nu "zijn" op die manier? Hetgeen een persoon tot een persoon maakt, is precies hoe hij zich verhoudt tot anderen, hoe hij interageert, hoe hij afwijkt van, lijkt op, hoe hij relaties onderhoudt, absorbeert en afgeeft, hoe hij "open staat". Een onaantastbare schim, een geïsoleerd persoon an sich, "is" geeneens. Laat staan dat hij "waardevol" is. En laat zeker staan dat hij "gelukkig" is.

Zo wist mijn lief me te zeggen dat het Griekse woord voor hel ook isolement betekent.

En als je filosofie hebt gestudeerd, ken je toch ook Leibniz wel?

Maar je hebt gelijk dat melancholie voortkomt uit zelfbetrokkenheid.

Gepost door: Eva | 14-12-06

Reageren op dit commentaar

Zucht

Gepost door: Boudraille | 14-12-06

Reageren op dit commentaar

Inderdaad Eva ziet dat heel goed: hoe minder iemand is, hoe meer de zwartgalligheid toeneemt (ik vertaal hier maar even die Griekse term melancholie). Er zit ook woede in die melancholie. Stefan Hertmans is in mindere mate zwartgallig en voldoende in evenwicht tussen zelfingekeerd en extravert. Ik stelt me bij democratie eerder iemand voor die assertief is, d.i. voor zijn standpunt opkomt. De zwartgallige zit zo vol van ingehouden woede dat hij of zij nauwelijks nog opkomt. Hij of zij gaat af.

Gepost door: marc tiefenthal | 15-12-06

Reageren op dit commentaar

Melancholie is volgens mij, en dat sluit min of meer aan bij wat Eva en één van de grootste denkers die ik ken daarover zeggen, in de grond bijna altijd een gevolg van een aanmatigende aanspraak, gebaseerd op de mateloosheid van het ongegronde verlangen dat op de ander of de buitenwereld wordt geprojecteerd, en het zoeken naar vastigheid waar er geen te vinden is. Melancholie heeft dan alles te maken met de arrogantie en rigiditeit van de eigen egocentrische verlangens en verwachtingen, en een disproportioneel grote zelfbetrokkenheid (zie ook de welig tierende melancholie bij pubers, mensen die niets om handen hebben, en bepaalde 'kunstenaars' – in hun kolkende wentelbewegingen rond de eigen buitenissig egocentrische zelfbetrokkenheid). Melancholie kan dus als signaal uiterst functioneel, zinvol en heilzaam zijn, als het aangeven van een grens en een uitnodiging om jezelf af te stemmen op wat de situatie of het leven van jou als rechtmatig en creatief antwoord vragen, i.p.v. je enkel of vooral maar voortdurend zitten af te vragen wat jij, als centraal punt in de kosmos, uit de situatie of het leven wil halen, of er als onrechtmatige illusie op wil projecteren.

Gepost door: William Wilson | 15-12-06

Reageren op dit commentaar

bittere gal Eva, je hebt waarschijnlijk gelijk. Die uitspraak hierboven is echter niet van mij, maar van Stefan Hertmans. Gisteren kon ik er mij nog in herkennen, vandaag al wat minder. Mijn identiteit is geen vaststaand feit. De ene dag vlucht ik weg voor de mensen (of zij doen mij op de vlucht slaan), de andere dag kan ik niet zonder hen, en zoek ik hun gezelschap op. Alles vloeit. Maar ik ben het niet met je eens dat iemand die een geïsoleerd bestaan leidt niet waardevol is of kan zijn en zelfs niet "is". Ik denk bijvoorbeeld aan Fernando Pessoa, die vooral gesprekken voerde met zijn heteroniemen, aan Hölderlin, Nietzsche, Kafka, Thomas Berhardt, Syd Barrett, en zeker ook Nick Drake, die zelden uit zijn kamer kwam (als ik goed ingelicht ben).
Ook Ulrike Meinhoff "was" nog in haar isoleercel (of is het isolatiecel?). Maar dit is inderdaad wel een lijstje van voornamelijk ongelukkige individuen. Waarom verwijs je naar Leibniz? De monadologie? De vooraf vastliggende orde?

Marc, een zwartgallige mens zit vol woede, dat is zo. Kijk maar naar Thomas Bernhard. Ik ken weinig boeken die zo woedend zijn als die van de grote Oostenrijker. Ik geef toe dat er in mij ook veel woede aanwezig is, maar ik uit die veel te zelden.

Dit lijkt wel het psychologisch uurtje...

William Wilson, ben jij de echte, of zijn dubbelganger. Ik raad je het werk van Fernando Pessoa aan. Maar misschien toch niet: vermoedelijk heb je het al gelezen. Of je dubbelganger? Overigens: heeft de kosmos werkelijk een centraal punt?

Gepost door: martin | 15-12-06

Reageren op dit commentaar

.. Ik lees Stefan Hertmans graag.

Gepost door: Evy | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

Ik vrees dat ik Edgar en Dolf moet bijtreden. Deze blog lijkt aan elkaar te hangen van gratuite namedropping en vrijblijvende identificatie met allerlei culturele iconen zonder ook maar de minste verbinding met enige concrete inzet voor iets dat praktisch de moeite waard wordt geacht. Deze volstrekt inspannings- en dus interactieloze en gemakzuchtige puberale idolatrie roept het beeld op van één grote maskerade uit angst om te moeten leven, om keuzes te maken. Kortom: wat we zien is een angst voor intensiteit, uitwisseling, en overgave, de angst voor een lichaam dat beweegt en zich uitstrekt voorbij de eigen huid.
Alleen al het gebrek aan lef om aan te geven wat je in het alledaagse doet leven en via allerlei omwegen en rond-de-pot-gedraai nog maar eens voor de triljoenste keer het schijnmasker van de romantische dichter-angsthaas op te roepen om maar niet te moeten antwoorden, is indicatief voor de afgrondelijke leegheid van de schijnvertoning. Is het omdat door simpelweg te zeggen wat je beroep is het zorgvuldig opgebouwde schminkspel in verheven geestelijkheid wel eens middels al te veel ontluistering zou kunnen worden doorbroken? Is het daarom dat je zoveel woorden nodig had om alle verwijzing naar sobere alledaagsheid, bijvoorbeeld een professionele bezigheid, angstvallig te vermijden?

De eindeloos geësthetiseerde – en daardoor van elke geloofwaardigheid gespeende – zelfrepresentatie, versterkt het beeld van de tragische escapist, drijvend op grote namen van schrijvers, denkers en kunstenaars allerlei, aldus het onvermogen evocerend om zélf enige keuze te kunnen maken en het leven vorm te geven op een manier die de eigen navel en cirkelbeweging zou kunnen overstijgen, en die geen vrijblijvende grote namen behoeft om zich iemand te voelen. Een leven voorbij de namedropping vanuit een subject dat ooit ook nog eens zélf ergens een mening over heeft, zonder binnen de nanoseconde én of andere aanbeden historishe narrator te moeten inroepen als steunpilaar, is je blijkbaar niet genegen.
Ik hoop voor jou dat er ooit een bres wordt geslagen in het verstoppertje spelen alsook de weigering om te leven en de vrees voor het genieten van echtheid. Ik wens het je van harte toe.

Kan nu a.u.b. het eerste-de-beste pathetische en van elke kritische zin ontdane groupie nog eens blindelings oppergod Pulaski de hemel in komen prijzen? Evy bijvoorbeeld? Zo kan de maskerade weer verder haar gewone angstvallige gangetje gaan.

Gepost door: La Marquise | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

Eindelijk eens iemand die het gebral van deze oude windbuil durft te doorprikken...

Gepost door: Anneleen | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

open ik leef het leven dat ik wens te leven. ik geef toe dat het leven uit geraas en gebral bestaat. dat ik bral is dus een goede zaak. maar een 'oude windbuil'? is dit de nieuwe manier om intersubjectief met anderen om te gaan?
mijn werk en bestaan worden een ‘maskerade’ genoemd, ik zou een ‘escapist’ zijn die zich achter 'historische narrators' verbergt. ik zou niet willen zeggen wat mijn beroep is. waarom zou ik het over mijn beroep hebben? het is van geen belang en ongetwijfeld komt het hier en daar in deze teksten ter sprake. maar ik kniel noch kruip.

een maskerade zie ik vooral bij degenen die zich William Wilson, La Marquise en Anneleen noemen. Wezens die even een spoor van negativiteit achterlaten en zich dan meteen weer onzichtbaar maken. alsof ze plots bang geworden zijn en halsoverkop de plaats van de misdaad ontvluchten. naamlozen, mensen zonder gezicht, soortgenoten die kennelijk enkel kunnen genieten als ze gebruik maken van scheldwoorden en hoogdravend gedram. scheppen zij er genoegen in een plaats van schoonheid en verstandhouding te komen besmeuren?

ik weet dat mijn gebral authentiek is. niemand wordt gedwongen om een letter van me te lezen. als alleen 'groupies' dit lezen is dat voor mij ook goed. ‘groupies’ is nog zo’n schitterend woord, waar de afgunst van afdruipt.

ik ga gewoon mijn eigen weg, samen met mijn vrienden en vriendinnen en vaak in gesprek met nog veel oudere stemmen dan die van mij. zelfs het goorste gescheld en de lelijkste, wellicht uit afgunst ontstane, ongegronde en onsamenhangde vijandigheidstheorie kan me dat niet afnemen.

Gepost door: martin pulaski | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

.. Martin is Martin. En ik ben ik. Dus ik blijf nog wel even in de buurt.

Gepost door: Evy | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

Dat is dus wat ik bedoel. :-)

Gepost door: La Marquise | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

bedoelingen? wat bedoelt u 'dus', mevrouw de markiezin? een beetje aristrocratische duidelijkheid, graag.

Gepost door: martin | 16-12-06

Reageren op dit commentaar

poppenkast markiezin, doe mijn groeten aan jouw ‘god’. Zeg hem dat het 4-0 is. Voor Martin.

Gepost door: Evy | 17-12-06

Reageren op dit commentaar

Wie is hier meester in negativiteit Martin? Marquise, wellicht heb je gelijk, maar heeft het zin om dat te zeggen? Verdediging en overdracht verblinden, een bres sla je niet door te schudden aan de betreffende boom.

Iets trekt mij hier soms naartoe, en jou blijkbaar ook. Natuurlijk is dit een vlucht. Een geruststelling ook, de geruststelling dat elk individu relatief is, ook hier. Ook ik. Soms heb je karikaturen nodig om jezelf te relativeren en voluit voor je eigen weg te kiezen.

Of denk je van niet Marquise?

Gepost door: Ester | 17-12-06

Reageren op dit commentaar

lost in juarez Wat is toch die eigen weg, Ester? En wat is een karikatuur? Hebben we niet allemaal een aantal illusies nodig, en zeggen we niet allemaal dat we onze eigen weg gaan? Ik begrijp niet waarom jullie de woorden (en beelden) die hier toevallig ontstaan of met elkaar worden gecombineerd opeens als doelwit kiezen voor een lastercampagne… Misschien met het (on)bewuste doel dank zij die projectie / ontlading beter jullie eigen weg te kunnen gaan of keuzes te kunnen maken? Ik heb er het raden naar.
De schrijver van deze teksten maakt elke minuut wel één of andere keuze. Maar maakt dat zijn of andere levens beter? Zijn jullie keuzes authentieker? Wat maakt ze dan zo authentiek?
En heeft het belang?
Mijn keuzes zijn duidelijk: ik kies voor de gewone mens, de underdog, de fijnbesnaarde ziel, de dakloze, de dienstweigeraar, de caféslet, de mislukte missionaris, de rijmelaar, de rock & roll engel; ik kies voor de gemeenschap, ik verzet me tegen haat en vernieling. Ik denk progressief, ik ben een sociaal-democraat. Ik wil het leven veranderen. Mijn traditie, als je dat al zo kunt noemen, is die van het surrealisme.
Ester, negativiteit is mij niet vreemd, maar het is alleszins dialectische negativiteit. Wat er uit volgt behoort positief te zijn, een stap vooruit, in de goede richting. Het is dan ook geen negativisme.

Gepost door: martin | 18-12-06

Reageren op dit commentaar

Mijn antwoord Dag Martin,

Bedankt voor je reactie.

Voor mij is er een verschil tussen een kritische reactie en een lastercampagne. Ik heb het aanvoelen dat je beide iets te snel over dezelfde kam scheert. Ik heb niet de bedoeling te 'lasteren', al ben ik niet diegene die alleen maar bejubelt. Ik lees met interesse wat je schrijft en laat het bij me binnenkomen, soms heb ik er vragen of bedenkingen bij. Die stel ik dan soms, maar ook niet altijd.

Je schrijft: "Ik begrijp niet waarom jullie de woorden (en beelden) die hier toevallig ontstaan of met elkaar worden gecombineerd opeens als doelwit kiezen voor een lastercampagne…" Wat 'jullie' doen, weet ik niet, ik kan alleen voor mezelf spreken en ik ben naar mijn aanvoelen niet bezig met een lastercampagne, ik stel dingen wel af en toe kritisch in vraag. Bloggen betekent een deeltje -naar keuze- van jezelf met anderen delen. Die anderen zijn dan vrij om met dat deeltje te doen wat zij willen. Ze hebben zelfs de vrijheid om er, al dan niet kritisch, op te reageren. Als dat op een doordachte manier gebeurt, is dat deel van dit spel.

La Marquiqe heeft naar mijn mening een punt in een aantal dingen die ze zegt. Het maakt me daarbij niet eens uit of ze dezelfde is als degene die hier onder allerlei andere namen lasterende inhoudsloze onzin verkoopt. Je reactie: "zelfs het goorste gescheld en de lelijkste, wellicht uit afgunst ontstane, ongegronde en onsamenhangde vijandigheidstheorie" vind ik naar La Marquise toe overdreven, aangezien ze een beargumenteerde kritische mening neerschrijft. Er zijn andere manieren om daarop een -inhoudelijke beargumenteerd- weerwoord te bieden.

Wat mezelf betreft. Je blog boeit me. Misschien heb jij als jongere het leven geleid waarvan ik vroeger droomde. Misschien heb jij nu de kennis en de levenswijze die ik vroeger zou hebben aanbeden en zou ik groupiegewijs voor je gevallen zijn. Die ideaalbeelden heb ik intussen voor een groot deel achter me gelaten. Sommige dingen die je schrijft vind ik knap, om hun culturele of persoonlijke inhoud, andere dingen stellen me teleur, om hun culturele of persoonlijke inhoud. Zoals je selectiecriterium 'mooie vrouwen' bij de gemeenteraadsverkiezingen, of de heftigheid waarmee je jezelf tegen vermeend onrecht verdedigt. Zo helpt jouw blog me de dingen te relativeren, anderen te relativeren en zo ook mezelf te relativeren.

Groetjes,
Ester

Gepost door: Ester | 18-12-06

Reageren op dit commentaar

begrip Ester, bedankt voor je begripvolle reactie. Ik had tegenover jou het woord 'jullie' niet mogen gebruiken toen ik het over die lastercampagne had. Maar dat er sprake is van zulke campagne, daar twijfel ik niet aan. Het ergste vind ik nog dat deze mensen zich achter personages van Edgar Allan Poe verbergen om zich aan hun verantwoordelijkheid te onttrekken.

Maar jij geeft inderdaad wel duidelijke kritische opmerkingen. Mijn excuses voor het misverstand.

Gepost door: martin | 18-12-06

Reageren op dit commentaar

Excuses aanvaard, al was ik niet uit op excuses. Het ging me gewoon om de inhoud. Maar wellicht heeft deze discussie onder dit stukje lang genoeg geduurd. Tot later.

Gepost door: Ester | 18-12-06

Reageren op dit commentaar

lang Ester heeft gelijk; dit heeft lang genoeg geduurd. Té lang zelfs.
Aan de zichzelf hoogplaatsende markiezen en markiezinnen wil ik nog zeggen dat ze af en toe een beetje aandachtiger moeten lezen. Een helpende handleiding of dergelijke heb ik niet. En die ga ik heel zeker ook niet schrijven.

Gepost door: Evy | 19-12-06

Reageren op dit commentaar

einde mag ik vragen deze discussie, als ik het zo mag noemen, nu te beëindigen. mijn energie is wat dit betreft op. de deelnemers aan deze polemiek die postieve kritiek hebben gegeven wil ik graag bedanken. degenen die van mij verwachten dat ik iets anders schrijf dan wat ik schrijf, moet ik echter teleurstellen. ik schrijf wat ik ben en ik ben wat ik schrijf.

Gepost door: martin | 19-12-06

Reageren op dit commentaar

De commentaren zijn gesloten.